Türk Gıda Kodeksi’nde Yeni Gıdalar Yönetmeliği

Gıda sektörü, gelişen teknolojiler, yenilikçi üretim süreçleri ve değişen küresel tüketim alışkanlıkları ile bir bütün olarak değerlendirildiğinde sürekli gelişen ve dönüşen bir alandır. Bu dönüşümün hukuki zeminini oluşturmak ve Avrupa Birliği mevzuatına uyum sağlamak için, Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği ve bu yönetmeliğin uygulanmasına dair usul ve esasları belirleyen Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (Tebliğ No: 2026/3) yayımladı. Yönetmelik ve Tebliğ 20 Mayıs 2026 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlandı ve yürürlüğe girdi. 

Bu yazımızda, insan sağlığının ve tüketici haklarının yüksek düzeyde korunmasını hedefleyen bu düzenlemelerin, gıda sektörüne getirdiği yasal yükümlülükleri, başvuru süreçlerini ve önemli geçiş süreçlerini detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

1. Hukuken “Yeni Gıda” Kavramı Nedir ve Hangi Gıdaları Kapsar?

Türk Hukukunda “Yeni Gıda” kavramının tespiti için kritik bir milat belirlenmiştir: 31/12/2025. Bu tarihten önce ülkemizde insan tüketimine yönelik olarak önemli bir ölçüde kullanılmayan ve Yönetmelikte sayılan belirli kategorilere giren gıdalar “yeni gıda” olarak nitelendirilmektedir. Bu kategorilerden öne çıkanlar şunlardır:

• Yeni bir moleküler yapıya sahip olan veya yapısı kasıtlı olarak değiştirilen gıdalar.
• Mikroorganizmalar, mantarlar, algler veya mineral esaslı materyallerden oluşan, izole edilen veya üretilen gıdalar.
• Hücre kültürü veya doku kültüründen (örneğin bitki veya mikroorganizmalardan) elde edilen gıdalar.
• Tasarlanmış nanomateryallerden oluşan gıdalar.

2. Hangi Gıdalar Yeni Gıda Kavramı Kapsamına Girmez? 

Yönetmelik, Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO), gıda enzimleri, gıda katkı maddeleri ve aroma vericiler kendi özel mevzuatlarına tabi oldukları için bu Yönetmeliğin kapsamı dışında bırakılmıştır. 

Bahsi geçen İlgili özel mevzuata aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz. 

• Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerine Dair Yönetmelik
• Türk Gıda Kodeksi Gıda Enzimleri Yönetmeliği
• Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği 
• Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği

3. Piyasaya Arz Kuralları ve Kesin Yasaklar

Bir yeni gıdanın Türkiye’de piyasaya sürülebilmesi için Bakanlık tarafından hazırlanan ve izin verilen gıdaların yer aldığı EK-1 listesine (Yeni Gıdalar Listesi) dâhil edilmesi yasal bir zorunluluktur. Sadece bu listede yer alan gıdalar, belirlenen kullanım koşullarına ve etiketleme kurallarına uygun olarak piyasaya arz edilebilir.

Hukuki açıdan en çok dikkat edilmesi gereken husus ise mutlak yasaklardır. Düzenlemeye göre, domuz ve böcek kaynaklı hiçbir yeni gıda ile ilgili başvuru veya bildirim kabul edilmeyecek olup, bu ürünlerin yeni gıdalar listesinde yer alması kesinlikle yasaklanmıştır.

Ayrıca, listeye eklenecek bir yeni gıdanın insan sağlığı için güvenilirlik riski oluşturmaması, tüketiciyi yanıltmaması ve yerine kullanıldığı normal bir gıdaya kıyasla beslenme açısından dezavantajlı olmaması şarttır.

4. Yeni Gıda Statüsünün Belirlenmesi İçin Danışma Süreci

Gıda işletmecileri, piyasaya arz etmeyi planladıkları bir ürünün “yeni gıda” kapsamına girip girmediğinden emin değillerse, ürünü piyasaya sürmeden önce mutlaka Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne danışmakla yükümlüdür.

Tebliğ uyarınca bu danışma işlemi için özel bir teknik dosya hazırlanmalı ve Genel Müdürlüğe sunulmalıdır. Genel Müdürlük, geçerli olduğuna karar verdiği danışma talepleri hakkında dört ay içinde ürünün yeni gıda statüsüyle ilgili kararını verir. Gerekli hallerde bu süre en fazla dört ay daha uzatılabilir.

5. İzin Başvurusu ve Bilimsel Değerlendirme Prosedürü

Yeni bir gıdanın onaylı listeye eklenmesi için yapılacak başvurular ciddi bir idari ve bilimsel hazırlık gerektirmektedir. Başvuru dosyası; yeni gıdanın üretim süreci detaylarını, bileşimini, analiz metotlarını ve insan sağlığı açısından risk taşımadığına dair toksikolojik ve biyolojik bilimsel kanıtları içermek zorundadır.

Geçerli bulunan başvurular Bilimsel Komisyona sevk edilir. Bilimsel Komisyon, dosyanın kendisine iletildiği tarihten itibaren dokuz ay içinde kapsamlı bir risk değerlendirmesi yaparak bilimsel görüşünü oluşturur. Gerekli durumlarda başvuru sahibinden ilave bilgi talep edilebilir ve bu durumda dokuz aylık süre uzatılır.

6. Üçüncü Ülkelerden Gelen Geleneksel Gıdalar İçin Özel Bildirim Usulü

Avrupa Birliği standartlarına paralel olarak, diğer bir ülkede en az 25 yıldır devam eden güvenilir bir gıda tüketim geçmişine sahip olan geleneksel gıdalar için farklı bir usul öngörülmüştür.

Bu ürünler için standart ve uzun izin prosedürü yerine, daha hızlı işleyen bir bildirim usulü işletilebilir. Geçerli bulunan bildirimler için Bilimsel Komisyon, gıdanın güvenilirliğine dair itirazı olup olmadığını dört ay içerisinde değerlendirir. Komisyonun itiraz etmesi halinde bildirim reddedilir, ancak gıda işletmecisi bu kez itiraz edilen hususları giderecek ilave verilerle daha kapsamlı bir başvuru yapma hakkına sahiptir. Bu durumda komisyon inceleme süresi 6 aydır.

7. Ar-Ge Yatırımları: Veri Koruması ve Ticari Sırların Gizliliği

Gıda teknolojilerine yatırım yapan şirketler için mevzuatta son derece güçlü hukuki koruma mekanizmaları bulunmaktadır:

• 5 Yıllık Veri Koruması: Yeni geliştirilmiş tescilli bilimsel kanıtlar ve verilerle yapılan izin başvurularında, ilgili gıdaya izin verildiği tarihten itibaren 5 yıl süreyle, ilk başvuru sahibinin açık onayı olmadan bu veriler başka bir şirketin yararına kullanılamaz.
• Gizlilik Hakkı: Başvuru sahipleri; üretim süreçlerinin, rekabet gücünü etkileyen ticari bağlantılarının ve pazar stratejilerinin gizli tutulmasını Genel Müdürlükten talep edebilir.

8. Uyum Zorunluluğu, Geçiş Süreci ve İdari Yaptırımlar

Düzenlemeler yayımı tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olmakla beraber, sektörün uyumunu sağlamak adına bir geçiş süresi belirlenmiştir. Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri, EK-1 (Yeni Gıdalar Listesi) kuralına 30/06/2027 tarihine kadar uyum sağlamak zorundadır. Bu tarihten önce etiketlenmiş veya piyasaya arz edilmiş olan ürünler, raf ömürlerinin sonuna kadar piyasada olabilecektir.

Bu Yönetmelik ve Tebliğ hükümlerine aykırı davranan gıda işletmeleri hakkında 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun ilgili maddeleri uyarınca ağır idari yaptırımlar (para cezası, ürün toplatma vb.) uygulanacaktır.

Hukuki Tavsiyemiz:

Ürün portföyünüzde yer alan inovatif gıdaların, bitkisel ekstraktların, takviye edici gıda bileşenlerinin veya ithal etmeyi planladığınız geleneksel ürünlerin “Yeni Gıda” mevzuatı karşısındaki statüsünün ivedilikle analiz edilmesi gerekmektedir. Hatalı piyasaya arz süreçleri ciddi ticari ve hukuki riskler barındırmaktadır. Başvuru dosyalarının hazırlanması, Genel Müdürlük nezdindeki danışma süreçlerinin yürütülmesi ve fikri/ticari haklarınızın korunması hususlarında uzman gıda hukuku departmanımızdan profesyonel destek alabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler sadece genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki tavsiye, profesyonel danışmanlık veya bağlayıcı bir hukuki görüş teşkil etmez. Kanun ve yönetmelikler değişikliğe tabidir. Bu makaleye erişilmesi, okuyucu ile Karacabey Hukuk arasında bir avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Özel durumunuzla ilgili aksiyon almadan önce yetkin bir hukukçuya danışmanızı öneririz.